استرداد طفل

استرداد طفل

استرداد طفل از رایج ترین دعاوی زوجین در خصوص فرزندان مشترک است. از اینرو سایت وکیل نوری سعی دارد از منظر نگاه وکیل خانواده به ابعاد مختلف دعوی استرداد طفل بپردازد. برای کسب اطلاعات حقوقی بهتر می توانید مقالات مرتبط با دعاوی اطفال از قبیل حضانت فرزند را نیز مطالعه نمایید.

استرداد طفل در مواردی مطرح می گردد که والدین ( معمولاً پدر ) و یا سرپرست طفل درخواست بازگشت طفل را به فردی می نماید که حق سرپرستی طفل را دارد.  در مقررات قانون ایران حق حضانت علاوه بر تکلیف یک حق نیز است. بنابراین چنانچه شخصی که طفل نزد او است از تحویل طفل امتناع نماید؛ فرد صاحب حق می تواند از دادگاه درخواست استرداد طفل را بخواهد.

بیشتر بخوانید: حضانت فرزند

استرداد طفل کیفری

استرداد طفل یک حق است که خودداری از اجرای آن برای فردی که امتناع می نماید دارای مسئولیت کیفری است. برابر ماده ۶۲۳ از قانون مجازات اسلامی، چنانچه فردی که طفل نزد او است از تحویل طفل به شخصی که بر اساس قانون حق مطالبه دارد؛ امتناع نماید به ۴۵ روز تا ۳ ماه حبس یا یک میلیون و پانصد هزار تومان تا سه میلیون تومان جزای نقدی محکوم می شود.

برابر با ماده ۴۰ و همچنین ماده ۵۴ قانون حمایت خانواده، فردی که از اجرای حکم حضانت طفل استنکاف یا امتناع و یا ممانعت نماید به درخواست ذینفع از سوی دادگاه صادرکننده حکم حضانت تا زمان اجرای حکم بازداشت خواهد شد. همچنین هر گاه مسئول حضانت از انجام تکالیف قانونی امتناع نماید برای بار نخست محکوم به پرداخت جزای نقدی درجه ۸ می گردد و در صورت تکرار به حداکثر مجازات تعیینی محکوم خواهد شد.

استرداد طفل قبل از طلاق

استرداد طفل قبل از طلاق در مواردی مطرح می گردد که زوجین بنا به اختلافات فی ما بین، جدا از یکدیگر زندگی می نمایند. اما دادگاه به درخواست کسی که حق سرپرستی طفل را دارد در خصوص حضانت قبل از طلاق اتخاذ تصمیم می نماید. در این حالت ولو آن که حکم طلاق صادر نشده است ولی دادگاه می تواند به تقاضای فردی که حق سرپرستی را دارد اقدام به صدور حکم طلاق نماید.

نمونه دادخواست استرداد طفل

خواسته : تقاضای صدور حکم مبنی استرداد و تحویل طفل به پدر یا الزام خوانده به استرداد فرزند

ریاست محترم مجتمع قضایی دادگاه خانواده شهر ……

با سلام و ادب

احتراماً به وکالت از خواهان محضر مقام محترم معروض می دارم ؛ موکل به موجب دادنامه های پیوست و طلاقنامه شماره ……. در مورخ …… از خوانده محترم متارکه نموده است و به موجب حکم دادگاه حضانت فرزند مشترک به نام …. تا سن ۷ سالگی از سوی شعبه …. دادگاه خانواده …. به خوانده واگذار شده است . نظر به آن که فرزند موکل به سن هشت سالگی ( قمری ) رسیده است ؛ از اینرو موکل مقابل مقررات مربوطه دارای حق حضانت می باشد.

علیهذا با عنایت به آنکه در ماده ۱۱۶۹ از قانون مدنی حضانت طفل بعد از هفت سال متعلق به پدر است  و خوانده محترم علی رغم اصرار موکل و پایان مدت حضانت ، کماکان از تحویل طفل به پدر امتناع می نماید . لذا بنا به مطالب معروضی از دادگاه محترم تقاضا رسیدگی و صدور حکم به شرح خواسته تقدیمی را دارم .

آیا هر پدر یا مادری می تواند درخواست استرداد طفل کند؟

صرف پدر یا مادر بودن به این معنی نیست که در هر شرایطی می توان طفل را از والد دیگر تحویل گرفت. در دعوای استرداد طفل، ابتدا باید مشخص شود چه کسی در آن مقطع حق حضانت یا حق مطالبه طفل را دارد و آیا نگهداری طفل توسط والد دیگر برخلاف این حق انجام می شود یا خیر. در محتوای فعلی صفحه هم استرداد طفل زمانی مطرح شده که شخصی که حق سرپرستی دارد، با امتناع از تحویل طفل مواجه شده باشد.

مثلا ممکن است پدر و مادر بعد از اختلافات خانوادگی جدا از هم زندگی کنند و هر دو تصور کنند چون والد طفل هستند، حق دارند او را نزد خود نگه دارند. اما در چنین شرایطی، موضوع فقط «پدر یا مادر بودن» نیست؛ باید وضعیت حضانت و تصمیمات قانونی مربوط به طفل بررسی شود.

گاهی هم قبلا حکمی درباره حضانت صادر شده و یکی از والدین برخلاف آن، از تحویل طفل خودداری می کند. در این حالت، وضعیت با زمانی که هنوز هیچ تصمیمی درباره حضانت گرفته نشده متفاوت است.

بنابراین قبل از اقدام برای استرداد طفل، باید حکم حضانت، توافق والدین و شرایط قانونی حضانت در زمان طرح درخواست بررسی شود. تشخیص اینکه چه کسی در آن مقطع حق مطالبه طفل را دارد، نقطه شروع پرونده است.

اگر یکی از والدین طفل را تحویل ندهد، اولین اقدام قانونی چیست؟

اگر شخصی که طفل نزد اوست، با وجود اینکه والد دیگر طبق قانون حق مطالبه طفل را دارد، از تحویل او خودداری کند، می توان موضوع را از مسیر قانونی پیگیری کرد. در محتوای فعلی صفحه هم استرداد طفل دقیقا در چنین شرایطی مطرح شده است.

قبل از هر اقدامی، بهتر است مشخص شود حق مطالبه طفل بر چه اساسی ایجاد شده است؛ مثلا آیا حکم حضانت وجود دارد یا حق حضانت بر اساس مقررات قانونی به یکی از والدین تعلق گرفته است. این موضوع در انتخاب مسیر اقدام اهمیت دارد.

اگر برای حضانت قبلا حکم دادگاه صادر شده باشد و فردی که طفل نزد اوست از اجرای آن حکم خودداری کند، قانون حمایت خانواده برای این امتناع ضمانت اجرا در نظر گرفته است. در صفحه فعلی نیز به امکان بازداشت شخص ممتنع تا زمان اجرای حکم حضانت اشاره شده است.

بنابراین بهتر است به جای درگیری یا تلاش برای بردن طفل بدون هماهنگی قانونی، ابتدا مدرکی که حق شما نسبت به حضانت یا مطالبه طفل را نشان می دهد آماده کنید و بر اساس همان، اقدام قانونی مناسب را انجام دهید.

آیا برای استرداد طفل حتما باید حکم حضانت داشته باشیم؟

نه، داشتن حکم قبلی حضانت در همه شرایط تنها راه اقدام نیست. موضوع اصلی این است که در زمان درخواست، حق قانونی نگهداری یا مطالبه طفل با چه کسی است. در متن فعلی صفحه هم صراحتا آمده که فرد ذینفع می تواند در صورت وجود شرایط قانونی، درخواست استرداد طفل را مطرح کند.

مثلا ممکن است والدین هنوز طلاق نگرفته باشند و جدا از هم زندگی کنند. در این حالت، صرف نبودن یک حکم قبلی حضانت به این معنا نیست که موضوع قابل پیگیری نیست؛ بلکه باید شرایط حضانت و وضعیت طفل بررسی شود. صفحه فعلی نیز استرداد طفل قبل از طلاق را در چنین شرایطی مطرح کرده است.

از طرف دیگر، اگر قبلا حکم مشخصی درباره حضانت صادر شده باشد و والد یا سرپرست دیگر برخلاف آن از تحویل طفل خودداری کند، وضعیت پرونده روشن تر است و می توان بر مبنای همان حکم اقدام کرد. برای امتناع از اجرای حکم حضانت نیز ضمانت اجراهای قانونی پیش بینی شده است.

بنابراین قبل از اینکه تصور کنید «چون حکم حضانت ندارم نمی توانم برای استرداد طفل اقدام کنم»، بهتر است وضعیت حضانت، شرایط والدین و مدارک موجود بررسی شود. نبودن حکم قبلی، به تنهایی پاسخ نهایی پرونده نیست.

اگر والدین جدا از هم زندگی کنند، تکلیف طفل با چه کسی است؟

جدا زندگی کردن پدر و مادر به خودی خود به این معنی نیست که هر کدام بتوانند طفل را نزد خود نگه دارند. در این شرایط باید دید حق حضانت در آن مقطع با چه کسی است و آیا درباره حضانت قبلا تصمیمی گرفته شده یا نه.

مثلا ممکن است زن و شوهر هنوز طلاق نگرفته باشند، اما مدتی است هر کدام در خانه جداگانه ای زندگی می کنند و طفل نزد یکی از آنهاست. اگر والد دیگر بخواهد طفل را تحویل بگیرد، نمی توان فقط به این دلیل که «من پدر یا مادر او هستم» تکلیف را مشخص کرد؛ وضعیت قانونی حضانت باید بررسی شود. خود صفحه نیز استرداد طفل قبل از طلاق را در شرایطی مطرح کرده که زوجین جدا از یکدیگر زندگی می کنند.

از طرف دیگر، اگر قبلا حکم یا تصمیم مشخصی درباره حضانت وجود داشته باشد، همان تصمیم اهمیت بیشتری پیدا می کند. در این حالت اگر شخصی که طفل نزد اوست از اجرای حکم حضانت خودداری کند، موضوع می تواند از مسیر قانونی پیگیری شود و قانون برای امتناع از اجرای حکم نیز ضمانت اجرا در نظر گرفته است.

پس در پرونده های استرداد طفل، سوال اصلی فقط این نیست که «طفل الان پیش چه کسی است؟» بلکه باید مشخص شود بر اساس قانون و تصمیمات موجود، چه کسی در آن مقطع حق نگهداری و مطالبه طفل را دارد.

سوالات متداول

دادگاه صالح برای استرداد طفل کدام دادگاه است ؟

پاسخ : دادگاه صالح به رسیدگی به خواسته استرداد کودک دادگاه محل سکونت شخصی است که طفل نزد او است.

شرایط استرداد طفل قبل طلاق به چه نحوه است ؟

پاسخ : در صورتی که برابر مقررات طفل می باست با دینفع باشد. ذینفع می تواند از دادگاه درخواست استرداد کودک را بنماید.