مجازات خیانت در امانت

مجازات خیانت در امانت مطابق با ماده ۶۷۴ قانون مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۹۵ ( بخش تعزیرات ) ۶ ماه تا ۳ سال حبس تعزیری بوده است . اما با توجه به ، تصویب قانون کاهش مجازات حبس تعزیری مصوب ۱۳۹۹ ، مجازات جرم خیانت در امانت تغییراتی داشته است .

بر اساس قانون جدید کاهش مجازات حبس تعزیری ، میزان حبس در جرم خیانت در امانت به ۳ ماه الی هجده ماه کاهش داده شده است . این کاهش مجازات حبس منجر گردیده است تا علاوه بر تعیین جهات تخفیف و تعلیق مجازات خیانت در امانت ، دادگاه بتواند در صورت وجود شرایط لازم ، مجازات خیانت در امانت را از حبس تعزیری به جزای نقدی نیز تبدیل نماید.

بنابراین در این مقاله سعی داریم با بررسی شرایط برخی احکام در خصوص مجازات خیانت در امانت ، به موضوعاتی که مرتبط با این جرم هستند ؛ از قبیل مال موضوع جرم یا نحوه شکایت از متهم و میزان مجازات خیانت در امانت ، توضیحاتی ارائه گردد  در ادامه نوشته با وکیل کیفری همراه باشید.

رد مال در خیانت در امانت

رد مال در خیانت در امانت از تکالیف محاکم کیفری نیست . به این معنی که قانون گذار بر خلاف برخی جرائم مانند کلاهبرداری ، محاکم کیفری را ملزم ننموده است تا ضمن رسیدگی قضایی نسبت به اصل موضوع جرم ارتکابی ، در خصوص رد مال در حق شاکی نیز رسیدگی و حکم مقتضی را صادر نمایند .

رد مال در خیانت در امانت موضوعی است که شاکی می بایست مستقیماً از طریق تقدیم دادخواست به محاکم حقوقی درخواست نماید و همچنین می تواند از دادسرا محل وقوع جرم ، ضمن تنظیم و طرح شکایت کیفری ، همراه با درخواست رسیدگی و تعقیب نسبت به جرم ارتکابی ، با تقدیم و ارائه دادخواست به شعبه مرجوع الیه ، رد مال در خیانت در امانت را نیز مطالبه نماید .

در تنظیم دادخواست شاکی می بایست حتما توجه داشته باشد که رعایت مقررات آیین دادرسی در امور مدنی در خصوص نحوه تنظیم دادخواست ، به طور کامل رعایت گردد . چرا که عدم رعایت این موارد ، گاهاً منجر به رد دادخواست از سوی دادگاه مربوطه می گردد .

تبدیل حبس به جریمه نقدی در خصوص مجازات خیانت در امانت چگونه است ؟

تبدیل حبس به جریمه نقدی در خیانت در امانت چگونه است ؟ شاید این موضوع از سوال های پر تکرار در خصوص مجازات خیانت در امانت باشد . در پاسخ باید گفت ؛ با توجه به آن که مجازات خیانت در امانت در قانون مجازات اسلامی جزو مجازات های تعزیری است ؛ لذا امکان تبدیل آن به جزای نقدی نیز امکان پذیر است .

با ملاحظه مواد ۳۷ و ۳۸ قانون مجازات اسلامی و همچنین کاهش حداقل مجازات خیانت در امانت از ۶ ماه به ۳ ماه ، در قانون کاهش مجازات های حبس تعزیری ،  می توان عنوان داشت که چنانچه قاضی رسیدگی کننده به جرم خیانت در امانت ، مرتکب را محکوم به ۳ ماه حبس نماید ؛ بایستی آن را به جزای نقدی تبدیل نماید .

دیگر مطلب آموزشی سایت وکلای نوری: جرم فروش مال غیر چیست؟

خیانت در امانت در رابطه با چک های بانکی

خیانت در امانت چک در مواردی محقق می شود که صادر کننده چک ، آن را برای مصارف خاص مانند تخلیّه و یا جهت نگهداری ، به شخصی دیگر سپرده باشد ؛ اما آن شخص به ضرر مالک و یا بر خلاف توافقی که با صادرکننده داشته است ؛ اقدام به استفاده و یا وصول چک نماید .

از منظر مقررات قانون تجارت و سایر مقررات مربوطه ، چک یک سند تجاری است . در واقع فلسفه اصلی از وضع مقررات مربوط به چک آن بوده است که اشخاص از چک به عنوان یک وسیله برای پرداخت به جای وجه نقد استفاده نمایند . اما بعدها با تغییرات صورت گرفته نه تنها از چک ، به منظور پرداخت غیر فوی و مدت دار استفاده گردید ؛ بلکه حتی گاهاً از چک برای تضمین و یا رهن نیز استفاده می گردد .

در مواردی که از چک به عنوان رهن و یا تضمین استفاده شود و یا در صورتی که چک به امانت جهت نگهداری سپرده شود ؛ چنانچه کسی که چک به او سپرده شده است ؛ با سوء نیّت به غیر از مواردی که توافق شده ؛ به ضرر مالک از چک استفاده نماید ؛ مرتکب جرم شده است و به مجازات خیانت در امانت محکوم خواهد گردید.

اگر امین بگوید مال را گم کرده، خیانت در امانت ثابت می شود؟

صرف اینکه مالی که به امانت سپرده شده پیدا نمی شود، به این معنی نیست که حتما جرم خیانت در امانت اتفاق افتاده است. گم شدن مال با از بین بردن، تصاحب یا استفاده عمدی از آن تفاوت دارد و شرایط پرونده باید بررسی شود.

مثلا فرض کنید شخصی خودرویی را برای چند روز به دیگری سپرده و بعد از مدتی اعلام می کند خودرو به سرقت رفته یا از محل نگهداری ناپدید شده است. در این شرایط، صرف ادعای شاکی مبنی بر اینکه «مالم را پس نداده» برای اثبات خیانت در امانت کافی نیست. باید بررسی شود دقیقا چه اتفاقی برای مال افتاده و آیا رفتار امین نشان دهنده عمد در تصاحب یا از بین بردن مال بوده است یا خیر.

نکته چالش برانگیز پرونده معمولا همینجاست؛ امین می گوید مال گم شده، اما شاکی معتقد است این ادعا فقط برای پس ندادن مال مطرح شده است.

اینجا مدارک و قرائن پرونده اهمیت زیادی پیدا می کنند. نحوه تحویل مال، پیام ها و مکاتبات طرفین، اظهارات شاهدان و توضیحاتی که درباره سرنوشت مال ارائه می شود، می توانند در روشن شدن ماجرا موثر باشند. صفحه فعلی نیز در بحث اثبات خیانت در امانت، به اهمیت ارائه مدارک و دلایل برای اثبات ادعا اشاره کرده است.

پس اگر امین ادعا کند مال را گم کرده، باید دید این ادعا با شرایط واقعی پرونده همخوانی دارد یا نه. گاهی واقعا موضوع یک اتفاق یا سهل انگاری است و گاهی بررسی جزئیات نشان می دهد ماجرا صرفا «گم شدن مال» نبوده است.

آیا پس ندادن پول به تنهایی خیانت در امانت محسوب می شود؟

نه همیشه. اینکه شخصی پولی را دریافت کرده اما بعدا آن را پس نمی دهد، به تنهایی برای اینکه موضوع را خیانت در امانت بدانیم کافی نیست. اول باید مشخص شود پول با چه عنوانی و تحت چه توافقی در اختیار او قرار گرفته است.

مثلا ممکن است شخصی از دیگری پول قرض گرفته باشد و بعد از سررسید هم آن را پس ندهد. اینجا صرف بدهکار بودن و نپرداختن پول، لزوما همان رابطه امانی نیست که برای تحقق خیانت در امانت مطرح می شود.

اما شرایطی را تصور کنید که مبلغی برای انجام کار مشخص یا نگهداری به شخصی سپرده شده و او حق استفاده شخصی از آن را نداشته است. اگر بعدا برخلاف توافق، پول را تصاحب کند یا در موردی غیر از آنچه توافق شده مصرف کند، بررسی موضوع می تواند شکل متفاوتی پیدا کند.

یک نکته مهم اینجاست که در بسیاری از پرونده ها، اختلاف اصلی اصلا بر سر این نیست که پول پرداخت شده یا نه. سوال مهم تر این است: این پول در ابتدا چرا به طرف مقابل داده شده بود؟

برای مثال، ممکن است دو نفر هر دو قبول داشته باشند که مبلغی بین آنها رد و بدل شده، اما یکی بگوید «پول را برای نگهداری به او دادم» و دیگری بگوید «این پول بابت طلب یا بدهی خودم بوده است.» همین تفاوت می تواند مسیر پرونده را کاملا تغییر دهد.

بنابراین قبل از طرح شکایت خیانت در امانت، باید رابطه ای که باعث سپرده شدن پول شده و توافق طرفین درباره نحوه استفاده یا استرداد آن، با دقت بررسی شود.

مدارک لازم جهت شکایت خیانت در امانت

با توجه به نحوه ارتکاب جرم خیانت در امانت ، شاکی می توان دلایلی را در راستای اثبات ارتکاب جرم از سوی متهم به پیوست شکوائیه به مرجع کیفری ارائه نمود . اما به طور کلی دلایلی مانند اظهارنامه یا رسید تحویل مال به متهم ، از زمره دلایل پر کاربرد در اثبات جرم خیانت در امانت هستند .

علاوه بر نقش دلایل در اثبات جرم خیانت در امانت ، باید توجه داشت که جهت دارا بودن وصف امین برای متهم ، ضروریست که شاکی یک سری اقدامات را انجام دهد . چنانچه که اقدامات شاکی به تعریف عرف و یا مقررات قانون مدنی در باب عقد ودیعه و یا توافقات قراردادی به منزله سپردن تلقی گردد ؛ اقدامات امین در غالب رفتارهای مندرج در ماده ۶۷۴ قانون مجازات از جمله ، تصاحب ، تلف و مفقود نمودن خیانت در امانت محسوب می شود .

جهت مصون ماندن نسبت به ادعای افترا از سوی متهم ، ضرورت دارد ؛ قبل از هر اقدامی ، از طریق مشاوره با وکیل کیفری و بیان شرح کاملی از پرونده و کسب اطلاعات لازم ، نسبت به طرح شکایت خیانت در امانت ، اقدام نمایید .

بدون هیچ تردیدی می توان گفت که مراجعه به یک وکیل متخصص کیفری می تواند به شما این اطمینان را بدهد که آیا با توجه به شرایط و توافقات حاصله و با در نظر گرفتن سه فاکتور ، عرف ، قانون و قرارداد آیا متهم ابتداً دارای وصف امین است ؟ چرا که در صورت پاسخ مثبت به این سوال جرم خیانت در امانت محقق می گردد .

جریمه نقدی خیانت در امانت

مطابق با ماده ۳۷ از قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۵ و نیز ماده ۲۱۹ قانون فوق الذکر  ، امکان تبدیل مجازات حبس به جزای نقدی امکان پذیر است. از جمله مواردی ، که به استناد آن می توان مجازات جرم خیانت در امانت را از مجازات حبس تعزیری به مجازات جزای نقدی تبدیل نمود ؛ عبارت است :

• عدم سابقه محکومیت کیفری قطعی بیش از یک فقره ، به حبس از یک روز تا شش ماه .
• عدم محکومیت کیفری قطعی ، به جزای نقدی بیش از ۱۰ میلیون ریال یا شلاق تعزیری .
• عدم محکومیت کیفری قطعی ، به حبس بیش از شش ماه .
• عدم محکومیت کیفری قطعی به حد ، قصاص یا پرداخت جزای نقدی بیش از ۱۵ میلیون ریال .
• جرم ارتکابی از دسته جرائم علیه امنیّت داخلی یا خارجی کشور نباشد .

البته در مواردی که دادگاه مطابق با قانون کاهش مجازات های حبس ، متهم را به حداقل مجازات یعنی ۳ ماه حبس تعزیری محکوم می نماید؛ در این موارد تکلیف دارد بدون توجه به شرایط ذکر شده؛ مجازات حبس در خیانت در امانت را به مجازات جزای نقدی، تبدیل نماید .

مجازات خیانت در امانت در قانون جدید

خیانت در امانت در قانون جدید ، مانند برخی جرایم دیگر ، از نظر تعیین مجازات تغییراتی داشته است . اما از نظر تعریف و نحوه ارتکاب جرم ، همان تعریف موصوف در ماده ۶۷۴ قانون مجازات اسلامی ( بخش تعزیرات ) حاکم است .

مجازات خیانت در امانت در قانون جدید ، ، در خصوص حبس تعیینی برای متهم ، در قانون مجازات اسلامی ، تغییراتی داشته است . از اینرو بر مبنای قانون جدید ، مجازات خیانت در امانت از ۳ ماه تا سه سال حبس تعزیری به ۳ ماه تا یک سال و نیم حبس تعزیری تغییر کرده است .

اثبات خیانت در امانت

اثبات خیانت در امانت ، مانند جرائم دیگر ، نیاز به دلیل دارد . چرا که بر اساس قواعد حقوقی ، اصل بر برائت اشخاص است . لذا شاکی می بایست به پیوست شکوائیه ، دلایل ارتکاب جرم از سوی متهم را ارائه نماید . اثبات خیانت در امانت از طریق دلایلی از جمله اقرار متهم ، رسید ، شهود  و یا علم قاضی امکان پذیر است .

اما باید به این نکته توجه گردد که قبل از ارائه شکوائیه به درستی بررسی شود آیا اقدامات متهم از قبیل امتناع از استرداد مال ، بعد از تحقق رابطه حقوقی امانی فی ما بین شاکی و متهم صورت گرفته است یا خیر ؟

فقط در صورت مثبت بودن تحقق رابطه امانی است که برای که مرتکب ، مجازات خیانت در امانت در نظر گرفته می شود . در غیر این صورت فعل ارتکابی ، مشمول تعریف جرم خیانت در امانت نمی گردد .

تاثیر رضایت شاکی در جرم خیانت در امانت

تاثیر رضایت شاکی در جرم خیانت در امانت ، سابقاً فقط در مورد تخفیف مجازات خیانت در امانت کاربرد داشت است . بنابراین در قوانین سابق علی رغم رضایت شاکی ، دادسرا و محاکم کیفری ، تعقیب و رسیدگی به جرم خیانت در امانت را متوقف  نمی کردند .

عدم تاثیر رضایت شاکی در جرم خیانت در امانت به دلیل تاثیر ارتکاب این جرم در ترویج بی اعتمادی در جامعه بوده است . از اینرو به لحاظ تاثیر گذاری ارتکاب جرم در امنیت روانی جامعه ، قانون گذار خیانت در امانت را در زمره جرائم غیر قابل گذشت قرار داد .

اما پس از تصویب قانون کاهش مجازات های تعزیری در سال ۱۳۹۹ و با هدف حبس زدایی و کاهش آثار زیانبار مجازات حبس ، قانون گذار میزان مجازات حبس را در برخی جرائم  از جمله جرم خیانت در امانت تغییر داد . همچنین مطابق قانون مذکور ، جرم خیانت در امانت جزو جرائم قابل گذشت قرار داده شد .

نمونه شکایت خیانت در امانت

شاکی : آقای / خانم …………. کد ملّی ……….. به آدرس ………………………………

مشتکی عنه : آقای / خانم …………. کد ملّی ……….. به آدرس ………………………………

محل و زمان وقوع جرم : خیابان مطهری – مورخ ۱۴۰۳ / ۱۲ / ۱۲

مستندات و دلایل :

1. شهادت شهود
2. رسید عادی
3. اظهارنامه
4. دوربین مداربسته

شرح ما وقع

ریاست محترم دادسرای عمومی و انقلاب ناحیه ……. شهر تهران

با سلام

احتراماً به استحضار مقام محترم می رساند :

الف – مشتکی عنه از باب امانت یک فقره چک به شماره ………… عهده بانک ……. به مبلغ …….. جهت ارائه به طلبکار اینجانب آقای ……. تحویل گرفته است .

ب – متاسفانه مشتکی عنه نه تنها اموری که بابت آن چک موصوف را به صورت امانت دریافت نمودند ؛ انجام نداده است ؛ بلکه با همکاری و تبانی برادر خود آقای ……. نسبت به وصول وجه چک مزبور اقدام نموده است .

ج – مطابق متن اظهارنامه ارسالی به شماره …… در تاریخ …….. استرداد چک تحویلی ، از مشتکی عنه درخواست شده است . اما تاکنون مشتکی عنه اقدامی جهت تحویل چک انجام ندادند .

بنا به مراتب معروضی ، نظر به آن که عمل مشتکی عنه مطابق با قانون مجازات اسلامی ، واجد وصف مجرمانه است ؛ طی شکوائیه تنظیمی از آن مرجع محترم ، مستند به دلایل تقدیمی ، در خواست تعقیب ، رسیدگی و مجازات نامبرده مورد تقاضا است .

نمونه متن شکوائیه خیانت در امانت

ریاست محترم دادسرای عمومی و انقلاب شهر ………….

با سلام

احتراماً محضر آن مقام عالی معروض می دارد :

اینجانب در مورخ …… به دلیل خروج از منزل در ایام تعطیلات نوروزی و بیم سرقت در ایام نوروز ، اقدام به تحویل یک تخته فرش نفیس ، به مشتکی عنه نمودم .

بعد از سپری نمودن تعطیلات ، از مشتکی عنه استرداد فرش امانی را درخواست نمودم . متاسفانه در کمال ناباوری نامبرده منکر دریافت فرش شدند و از استرداد آن امتناع نمودند .

این در حالی است که هنگام تحویل فرش ، افراد دیگری نیز حضور داشتند . همچنین از طریق ارسال پیامک های تلفنی ، مکالماتی با مشتکی عنه در خصوص نحوه نگهداری از فرش داشتم .

علیهذا، با عنایت به آن که رفتار مشتکی عنه در امتناع از استرداد مالی امانی ، مطابق مقررات جزایی ، وصف مجرمانه داشته . از مقام محترم درخواست رسیدگی و تعقیب و محکومیت نامبرده به مجازات خیانت در امانت را دارم .

نمونه لایحه خیانت در امانت

ریاست محترم شعبه …….. بازپرسی دادسرای عمومی و انقلاب ناحیه ….. شهر تهران

با سلام و عرض ادب

احتراماً عطف به پرونده کلاسه …….. شکوائیه تقدیمی از طرف شاکی تحت عناوین مجرمانه خیانت در امانت و تحصیل مال از طریق نامشروع ثبت شده است . در راستای اثبات وقوع جرم از سوی متهم و در مقام دفاع از حقوق موکل آقای ……. نکاتی را به شرح ذیل محضر مقام عالی معروض می دارم :

اوّل- در رابطه با دفاعیات وکیل محترم متهم که بیان نمودند « متهم دارای حق فروش بوده و در نهایت تکلیف داشتند وجه حاصل از فروش را به شاکی تسلیم نمایند و عدم پرداخت وجه فاقد وصف کیفری می باشد » . باید خاطر نشان نمایم ؛

متهم در پرونده مطروحه حق نگه داشتند وجه نزد خود را نداشته است و مکلف بودند وجه پرداختی از سوی مشتری را در صندوق مغازه قرار دهد . با عنایت به مالکیت شاکی نسبت به صندوق و مغازه ، طبق قاعده حقوقی ید ، هر آنچه در صندوق قرار دارد متعلق به شاکی است .

در واقع قرار دادن وجه در صندوق به منزله تحویل وجه فروش به شاکی است . لذا با عنایت به آن که متهم وجه حاصل از فروش را تسلیم شاکی ننموده است هر نوع دخل و تصرفی که از سوی متهم نسبت به اموال شاکی صورت گیرد ؛ دارای وصف کیفری ( موضوع شکایت ) می باشد .

دوّم- متهم در دفاعیات خویش اینگونه اظهار داشتند که برداشت وجه از صندوق تحت عنوان پاداش صورت گرفته است . حال آن که بنا به اظهارات شهود که بیان داشتند « وجه مربوط به پاداش پرداختی از سوی مشتریان به صندوق واریز نمی گردید و هر آنچه در صندوق قرار داشته است مربوط به وجه حاصل از فروش است » .

مشخص است ؛ وجوهی که داخل صندوق قرار دارد متعلق به شاکی است . به نظر متهم نیز آگاه است که اظهاراتش با واقعیت مطابقت ندارد چرا که مطابق تصاویر ضبط شده ؛ متهم در زمان برداشت وجه مکرراً اطراف را بررسی می نماید تا اطمینان حاصل نماید که شاکی و کارگران متوجه برداشت وجه نمی شوند .

لذا به نظر متهم خود نیز آگاه است که حق برداشت از وجوه داخل صندوق را ندارد . در نتیجه برداشت وجه از صندوق با قصد مجرمانه ( سوء نیت ) صورت گرفته است .

سوّم- در رابطه با اثبات عرف و رویه کاری میادین تره بار ، به پیوست استشهادیه ای تقدیم می گردد که مبیّن آن است که کارگران شاغل در غرفه های تره بار بعد از فروش کالاهای موجود در غرفه ، تحت هیچ عنوانی حق برداشت یا هر نوع دخل و تصرفی را نسبت به وجوه داخل صندوق ندارند .

رویه موصوف در استشهادیه ، با منطق و عرف کاری غرفه های تره بار سازگار است ؛ چرا که اگر قرار بر آن باشد که کارگران و یا صندوقداران بعد از فروش مال ، در وجه حاصل از فروش ، دخل و تصرف نمایند ؛ این موضوع منجر به خسارات مالی کارفرما خواهد گردید .

در پایان از ریاست محترم ضمن اعلام مراتب امتنان ، درخواست بذل توجه و امعان نظر در اوراق و محتویات پرونده، استماع دفاعیات ، رسیدگی و صدور حکم شایسته مبنی بر تعیین مجازات خیانت در امانت نامبرده مورد استدعا می باشد .

مرور زمان در جرم خیانت در امانت

با توجه به آنکه مجازات خیانت در امانت در اصلاحیه قانون مجازات اسلامی ، از طریق وضع قانون کاهش مجازات حبس مصوب ۱۳۹۹ جزو جرائم قابل گذشت ، قرار گرفته است . بنابراین مرور زمان در خصوص مجازات جرم خیانت در امانت مطابق قوانین جزایی جدید ، یک سال است .

از اینرو چنانچه شاکی ظرف مدّت یک سال پس از کسب آگاهی نسبت به ارتکاب جرم ، در خصوص شکایت از مجرم ، اقدام قضایی لازم را انجام ندهد؛ مجازات خیانت در امانت، دیگر از طریق مراجع کیفری قابل تعقیب و پیگیری نخواهد بود .

 ذکر شماره ماده قانون کاهش مجازات حبس تعزیری مصوب ۱۳۹۹

«مطابق با ماده ۲ قانون کاهش مجازات حبس تعزیری مصوب ۱۳۹۹، حداقل و حداکثر مجازات حبس تعزیری جرم خیانت در امانت موضوع ماده ۶۷۴ قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات) از ۶ ماه تا ۳ سال به ۳ ماه تا ۱۸ ماه کاهش یافته است.»

 تعیین میزان جزای نقدی جایگزین حبس (مبلغ هر روز حبس)

بر اساس ماده ۳۸ قانون مجازات اسلامی، هر روز حبس تعزیری معادل دویست هزار (۲۰۰,۰۰۰) ریال تا یک میلیون (۱,۰۰۰,۰۰۰) ریال جزای نقدی است. مبلغ دقیق با تشخیص دادگاه و با توجه به توان مالی محکوم‌علیه تعیین می‌شود. بنابراین اگر دادگاه شخصی را به جای ۳ ماه حبس (۹۰ روز) به جزای نقدی محکوم کند، مبلغ آن بین ۱۸ میلیون ریال تا ۹۰ میلیون ریال خواهد بود.

تفاوت خیانت در امانت با سرقت و کلاهبرداری

بسیاری از خوانندگان ممکن است این جرم را با سرقت یا کلاهبرداری اشتباه بگیرند. تفاوت اساسی در این است که در خیانت در امانت، مال ابتدا با رضایت و به صورت قانونی (مثلاً بر اساس عقد ودیعه یا اجاره) به متهم سپرده می‌شود و متهم عنوان «امین» دارد. اما در سرقت، بردن مال بدون رضایت مالک صورت می‌گیرد. در کلاهبرداری نیز متهم با وسایل متقلبانه و از ابتدا با سوءنیت، مال را از شاکی می‌گیرد. این تمایز برای موفقیت در شکایت حیاتی است.