مجازات استفاده از سند مجعول

مجازات استفاده از سند مجعول در قانون جدید در ماده ۵۲۴ لغایت ماده ۵۳۹ قانون مجازات اسلامی ( در بخش تعزیرات قانون مذکور ) از سوی قانونگذار تعیین شده است . دفتر حقوقی وکیل نوری در این مقاله سعی دارد ؛ از نگاه وکیل کیفری به ابعاد مختلف مجازات استفاده از سند مجعول به طور تفضیلی بپردازد . ابتداً باید گفته شود که مطابق با مواد قانونی مرتبط با جرم جعل ، مجازات استفاده از سند مجعول ، بسته به نوع سند جعلی و همچنین نحوه ارتکاب جرم جعل از سوی مرتکب ، متغیر است . چنانچه به دنبال وکیل کیفری هستید گروه وکلای نوری بهترین گزینه برای شماست.

استفاده از سند مجعول از جرایم علیه اموال است و در دسته جرائم مرتبط با امنیت اقتصادی قرار دارد . از کلیدی ترین نکات استفاده از سند مجعول می توان به آگاهی مرتکب نسبت به مجعول بودن سند اشاره داشت . اثبات آگاهی متهم هنگام ارتکاب بزه استفاده از سند مجعول به عهده شاکی است . در واقع شاکی می تواند مستند به دلایل اثبات دعوی از جمله اقرار ضمنی متهم ، ارتباط متهم با جاعل و یا اوضاع و احوالی که از موجبات علم قاضی است ؛ آگاهی متهم را نسبت به ارتکاب بزه استفاده از سند مجعول و در آخر محکومیت متهم به مجازات استفاده از سند مجعول را از دادگاه کیفری تقاضا نماید.

مطلب پیشنهادی در خصوص نوع دیگری از دعوی ملکی: جرم فروش مال غیر

جرم استفاده از سند مجعول در خصوص مواردی قابل تعقیب کیفری و اعمال مجازات استفاده از سند مجعول است که ، برگه مورد ادعای جعل ، مشمول تعریف اسناد در قانون مدنی شود . بنابراین برای آگاهی نسبت به تحقق جرم استفاده از سند مجعول ابتدا باید ، به تعاریف قوانین مدنی از سند ، توجه ویژه ای گردد . اگر به لحاظ حقوقی برگه ساخته شده در زمره تعریف قانون از اسناد قرار نگیرد ؛ مطابق با قواعد و مقررات جزایی ، فعل ارتکابی مشمول تعریف جرم استفاده از سند مجعول قرار نخواهد گرفت و به تبع در خصوص مرتکب ، مجازات استفاده از سند مجعول اعمال نخواهد شد.

نمونه شکایت استفاده از سند مجعول

شاکی : آقا و یا خانم …… فرزند …… متولد ….. کد ملّی ……… اشتغال به شغل …… به نشانی ………

متهم : آقا و یا خانم …… فرزند …… متولد ….. کد ملّی ……… اشتغال به شغل …… به نشانی ………

عنوان مجرمانه: استفاده از سند مجعول موضوع ماده ۷۴۵ قانون مجازات اسلامی مبنی بر …..

ادله و منضمات: ( شکوائیه جعل و تمام لوایح که به امضای قاضی اشاره شده است)

زمان و محل وقوع جرم: ( دادسرای ناحیه ۴ یا دادگاه تجدیدنظر – اولین باری که به جعل قاضی اشاره شده )

ریاست محترم دادسرای عمومی و انقلاب ناحیه ….. شهر تهران

با سلام و عرض ادب

احتراما محضر مقام عالی معروض می دارم ؛ مشتکی عنه ردیف اول در مورخ …… علیه اینجانب اقدام به طرح شکایت تحت عنوان ….. نمودند . مشارالیه در راستای اثبات و حدوث ضرر معنوی جرم ، مبنی بر ورود خسارات روحی و روانی ( تمایل به خودکشی ) اقدام به ارائه گواهی مرکز روانشناسی …… نمودند . همچنین در متن گواهی مذکور ، از مرکز مشاوره ای نام برده شده که بنا به اطلاعات واصله مجوزی از سوی سازمان روانشناسی مبنی بر تاسیس مرکز مشاوره تحن عنوان ….. صادر و اخذ نگردیده است. در نتیجه به نظر مهری که در ذیل گواهی نامه موصوف درج گردیده ؛ بر خلاف حقیقت ساخته ( جعل ) شده است .

با عنایت به موارد موصوف و با استناد به مواد آئین نامه رسیدگی به تخلفات ……. و ماده ۷۴۵ قانون مجازات اسلامی ( بخش تعزیرات مصوب ۱۳۷۵ ) رفتار متهم به لحاظ مقررات جزایی کشور ایران دارای وصف مجرمانه است . با توجه به آن که این اقدام متهم  موجبات ضرر حیثیتی و مالی اینجانب فراهم گردانده است . از اینرو جهت ممانعت از تجری بیشتر نامبرده از مقام عالی تقاضا تعقیب کیفری مشتکی عنهم جهت اعمال مجازات استفاده از سند مجعول مورد استدعا می باشد .

تعریف سند مجعول

در تعریف جرم استفاده از سند مجعول اختصاراً می توان گفت ؛ چنانچه شخصی سندی را که بر اساس مواده ۵۲۳ لغایت ۵۳۹ قانون مجازات اسلامی مجعول است را با علم به مجعولیت استفاده نماید مرتکب جرم استفاده از سند مجعول شده است و علاوه بر تحمل مجازات استفاده از سند مجعول می بایست خسارات شاکی را نیز جبران نماید.

در اینجا لازم به ذکر است که گفته شود ؛ مباحث مربوط به حقوق کیفری از پیچیدگی های خاصی خود برخوردار هستند . لذا ممکن است طرح شکایت بدون آگاهی کافی نسبت به نحوه ارتکاب جرائم ، منجر به نتیجه مطلوب نگردد و چه بسا شاکی را با خطر طرح شکایت افترا و اعاده حیثیت از سوی طرف مقابل مواجعه نماید . از اینرو بهتر است که شکوائیه از طریق مراجعه به وکیل کیفری و بررسی تمام جوانب پرونده از جمله شکوائیه جرم استفاده از سند مجعول ، تنظیم گردد .

مراحل و نحوه طرح شکایت در استفاده از سند مجعول

طرح شکایت در جرم استفاده از سند مجعول به مانند سایر جرائم از ثبت شکایت آغاز می شود . با تنظیم و ثبت شکایت در مرحله بعدی با وصول پیامک از سامانه ثنا در خصوص پیگیری پرونده و مراجعه به کلانتری می بایشت شاکی با اخذ کپی از اوراق پرونده و نامه کلانتری نسبت به مراجعه و تشکیل پرونده در کلانتری اقدامات لازم را انجام دهد . مامور تحقیق کلانتری بعد از حضور شاکی نسبت به اخذ توضیحات از شاکی در خصوص چگونگی نحوه وقوع جرم تحقیقات لازم را انجام می دهد .

در صورت دستور مقامات قضایی از سوی ضابطین قضایی نسبت به تنظیم صورتجلسه اظهارات شهود شاکی و نیز انجام تحقیقات محلی در کلانتری اقدامات ضروری صورت خواهد گرفت . ضابطین در صورت تکمیل دستورات مقام قضایی ، پرونده را به دادسرای محل وقوع جرم ارسال می نمایند . بعد از ارجاع پرونده به دادسرا در صورتی که دلایل کافی باشد ؛ بازپرس و یا دادیار مربوطه یا دعوت از متهم نسبت به انجام تحقیقات و اخذ تامین از متهم افدامات فانونی را انجام خواهند داد.

مطلب مرتبط: مطالبه اجرت المثل ایام تصرف ملک

در صورتی که بنا به نظر مقام قضایی جرم متوجه متهم باشد و مجازات جرم استفاده از سند مجعول قابل اعمال باشد ؛ پرونده با صدور قرار جلب به دادرسی به دادگاه کیفری دو ارسال می گردد . دادگاه نیز با تشکیل پرونده و استماع دفاعیات طرفین بنا به استنباط قاضی از نحوه وقوع جرم و مستندات و اوراق پرونده ، به تناسب نظر قضایی خود اقدام به صدور حکم برائت و یا محکومیت متهم خواهد نمود . هر دو حکم صادره از دادگاه بدوی ( برائت یا محکومیت ) قابل اعتراض در دادگاه تجدیدنظر است .

بعد از ارجاع پرونده به دادگاه تجدیدنظر ، در صورت نیاز به اخذ توضیحات شفاهی و یا سایر موارد دادگاه تجدیدنظر می تواند جلسه رسیدگی تشکیل تشکیل دهد . در غیر اینصورت با مطالعه لایحه دفاعیه و بررسی مجدد اوراق و مستندات پرونده ، دادگاه تجدید نظر اقدام به صدور رای مقتضی خواهد نمود . رای صادره از دادگاه تجدیدنظر در این مرحله قطعی خواهد بود .

غیر قابل گذشت بودن جرم استفاده از سند مجعول

به استثناء ماده ۵۳۶ قانون مجازات مجازات اسلامی که استفاده از سند مجعول را در خصوص اسناد عادی قابل گذشت عنوان نموده است در سایر موارد جعل ، مندرج در مواده ۵۲۳ لغایت ۵۳۹ قانون مجازات اسلامی از نظر قانون گذار ارتکاب جرم استفاده از سند مجعول قابل گذشت نخواهد بود . بنابراین در خصوص جعل اسناد (به استثناء جعل سند عادی ) با گذشت شاکی پرونده مختومه نخواهد شد و از باب اخلال در نظم عمومی بازپرس می تواند با انجام تحقیقات و در صورتی که جرم متوجه متهم باشد پرونده را برای صدور حکم به دادگاه کیفری ارسال نماید .

مرور زمان در جرم استفاده از سند مجعول

جرم استفاده از سند مجعول می تواند در خصوص اسناد عادی و یا اسناد رسمی صورت گیرد . مرور زمان در جرم استفاده از سند مجعول با توجه به اینکه اوراق مجعول عادی یا رسمی است متقاوت خواهد بود . بنابراین می توان با تفکیک اسناد مجعول به رسمی و عادی

• مرور زمان درجرم استفاده از سند عادی مجعول موضوع ماده ۵۳۶ قانون مجازات اسلامی : یک سال
• مرور زمان در جرم استفاده از سند مجعول عادی و رسمی درجه ۵ : ۷ سال
• مرور زمان در جرم استفاده از سند عادی و رسمی مجعول درجه ۶ : ۵ سال

درجه مجازات جرائم با توجه به ماده ۱۹ قانون مجازات اسلامی و با توجه به حداکثر مجازات حبس تعیینی در مواد ۵۲۴ لغایت ۵۳۹ قانون مجازات اسلامی ( به استثناء ماده ۵۳۶ قانون مذکور ) تعیین گردیده است .

جرم استفاده از سند مجعول درجه چند است ؟

جرم استفاده از سند مجعول اعم از سند عادی و یا رسمی از جرائم درجه ۵ و ۶ هستند . برای تعیین درجه مجازات جرایم باید حداکثر مجازات قانونی جرم را با توجه به ماده ۱۹ قانون مجازات اسلامی مقایسه و محاسبه نماییم .

اگر شخص نداند سند جعلی است، باز هم مجازات می شود؟

نه لزوما. در جرم استفاده از سند مجعول، یکی از موضوعات مهم این است که شخص در زمان استفاده، از جعلی بودن سند اطلاع داشته باشد. خود محتوای فعلی صفحه هم آگاهی مرتکب نسبت به مجعول بودن سند را از نکات کلیدی این جرم می داند.

مثلا فرض کنید شخصی سندی را از فرد دیگری دریافت کرده و با تصور اینکه سند کاملا واقعی است، آن را در یک معامله یا پرونده ارائه می کند. بعدا مشخص می شود سند جعلی بوده است. در این حالت، صرف اینکه سند در اختیار او بوده و از آن استفاده کرده، به تنهایی برای نتیجه گیری درباره مسئولیت کیفری کافی نیست؛ باید موضوع علم و آگاهی او نسبت به جعلی بودن سند هم بررسی شود.

چالش پرونده دقیقا زمانی جدی می شود که شاکی می گوید: «مگر می شود متهم از جعلی بودن سند خبر نداشته باشد؟» اما متهم هم ادعا می کند که خودش سند را دریافت کرده و تصور می کرده واقعی است.

اینجا معمولا جزئیات ماجرا اهمیت پیدا می کند؛ مثلا سند را از چه کسی گرفته، ارتباط او با جاعل چه بوده، در چه شرایطی از سند استفاده کرده و آیا قرائنی وجود دارد که نشان دهد از جعلی بودن آن خبر داشته است.

بنابراین بی اطلاعی از جعلی بودن سند می تواند در مسئولیت کیفری استفاده کننده اثر تعیین کننده داشته باشد، اما صرف ادعای بی اطلاعی هم برای پایان دادن به پرونده کافی نیست و باید با شرایط و مدارک موجود بررسی شود.

استفاده از سند مجعول دقیقا از چه زمانی جرم محسوب می شود؟

صرف اینکه یک سند جعلی در اختیار شخص باشد، لزوما به معنی ارتکاب جرم استفاده از سند مجعول نیست. تفاوت اصلی در اینجاست که سند جعلی باید آگاهانه مورد استفاده قرار گرفته باشد؛ یعنی شخص با علم به جعلی بودن آن، از سند برای یک هدف مشخص استفاده کند.

مثلا تصور کنید فردی یک سند جعلی را در خانه نگه داشته، اما هنوز آن را جایی ارائه نکرده است. این وضعیت با زمانی که همان شخص سند را برای انتقال ملک، اثبات یک ادعا یا ارائه به یک مرجع رسمی استفاده می کند، یکسان نیست.

یک موقعیت کمی tricky

فرض کنید کسی سندی را از فرد دیگری تحویل گرفته و بعد آن را در یک پرونده قضایی ارائه کرده است. چند روز بعد مشخص می شود سند جعلی بوده. حالا سوال این است: آیا صرف ارائه سند یعنی جرم قطعی شده؟

نه لزوما.

باید مشخص شود شخص در زمان استفاده از سند، از جعلی بودن آن اطلاع داشته یا خیر. همان طور که در محتوای فعلی صفحه هم تاکید شده، آگاهی متهم نسبت به مجعول بودن سند از مسائل کلیدی در تحقق این جرم است.

بنابراین در پرونده های استفاده از سند مجعول، فقط خود سند بررسی نمی شود؛ زمان استفاده، نحوه ارائه آن و میزان آگاهی استفاده کننده نیز می تواند در مسئولیت کیفری او نقش داشته باشد.

اگر سند مجعول فقط یک بار استفاده شده باشد، باز هم جرم است؟

بله، تعداد دفعات استفاده از سند به تنهایی تعیین کننده جرم بودن یا نبودن عمل نیست. اگر شرایط قانونی جرم وجود داشته باشد، حتی یک بار استفاده آگاهانه از سند مجعول هم می تواند موضوع مسئولیت کیفری قرار بگیرد.

مثلا فرض کنید شخصی سندی جعلی را فقط یک بار در یک معامله ارائه می کند و بعد دیگر هیچ استفاده ای از آن ندارد. اینکه استفاده فقط همان یک مرتبه بوده، به خودی خود باعث نمی شود رفتار او از عنوان استفاده از سند مجعول خارج شود.

در اینجا بیشتر از تعداد دفعات، نحوه استفاده و آگاهی شخص از جعلی بودن سند اهمیت پیدا می کند. محتوای فعلی صفحه هم آگاهی مرتکب نسبت به مجعول بودن سند را از نکات کلیدی این جرم معرفی کرده است.

گاهی حتی یک استفاده کوتاه می تواند اهمیت زیادی داشته باشد. مثلا شخصی سند را برای گرفتن یک امتیاز، انتقال مال یا اثبات یک ادعا ارائه می کند و همان یک بار، اثر حقوقی مورد نظرش را ایجاد می کند. بنابراین نمی توان گفت چون سند فقط یک مرتبه استفاده شده، پس موضوع اهمیت کیفری ندارد.

در نتیجه، ملاک اصلی تعداد دفعات استفاده نیست؛ بلکه باید دید سند جعلی بوده، شخص از جعلی بودن آن اطلاع داشته و با وجود این، آن را برای چه منظوری مورد استفاده قرار داده است.

اگر شخص دیگری سند جعلی را ساخته باشد، استفاده کننده چه مسئولیتی دارد؟

جعل کردن سند و استفاده کردن از سند مجعول، هرچند به هم مرتبط هستند، لزوما یک رفتار واحد محسوب نمی شوند. ممکن است شخصی سند را جعل کرده باشد و فرد دیگری بعدا آن را مورد استفاده قرار دهد.

مثلا فرض کنید فردی برای شخص دیگری یک سند جعلی تهیه کرده و آن شخص بدون اینکه خودش در ساخت سند دخالت داشته باشد، سند را با اطلاع از جعلی بودن آن در یک معامله یا پرونده ارائه می کند. در این حالت، مسئولیت کیفری استفاده کننده را باید جداگانه بررسی کرد.

نکته مهم اینجاست که برای استفاده کننده، علم به جعلی بودن سند اهمیت زیادی دارد. اگر شخص واقعا از جعلی بودن سند بی اطلاع بوده باشد، صرف استفاده از سند لزوما برای محکومیت کیفری او کافی نیست. در محتوای فعلی صفحه نیز آگاهی استفاده کننده نسبت به مجعول بودن سند، از موضوعات کلیدی این جرم معرفی شده است.

حالا یک حالت پیچیده تر را در نظر بگیرید؛ شخصی سند را خودش جعل نکرده، اما از روند تهیه آن خبر داشته و بعد با همان سند برای رسیدن به یک منفعت مشخص اقدام کرده است. در این شرایط، صرف اینکه «من سند را نساختم» نمی تواند به تنهایی مسئولیت استفاده از سند را منتفی کند.

بنابراین در پرونده های این چنینی باید دو موضوع از هم تفکیک شود: چه کسی سند را جعل کرده و چه کسی با علم به جعلی بودن، از آن استفاده کرده است. ممکن است یک نفر، دیگری یا هر دو نفر با توجه به نقش و رفتارشان در پرونده، با مسئولیت کیفری متفاوتی مواجه شوند.